in

بی نظیربی نظیر

زندگینامه حکیم عمر خیام

بیوگرافی حکیم عمر خیام

تاریخ ایران دانشمندان و فیلسوفان بزرگی را در طول زمان به خود دیده. بزرگانی که در پیشرفت و اختراعات علمی دنیا نقش موثری داشته اند. زکریا رازی، ابوریحان بیرونی و حکیم عمر خیام، نمونه هایی از دانشمندان بزرگ ایرانی هستند. بزرگانی که کشورهای خارجی برایشان فیلم می سازند، آثارشان را ترجمه می کنند و ارج می نهند ولی متاسفانه خودمان هنوز شناختی درست از آنها نداریم! شاید نوشتن زندگینامه حکیم عمر خیام کمترین کاری بود که برخود لازم دانستم تا برای نت نظری های عزیز آماده کنم.

زندگینامه حکیم عمر خیام

حکیم عمر خیام در سده پنجم هجری قمری و در شهر نیشابور بدنیا آمد. نام کامل وی «غیاث الدین ابوالفتح عمر» بود و چون پدرش، ابراهیم خیام نیشابوری، مشغول به خیمه دوزی بود به آنها خیام می گفتند. در خصوص تولد این دانشمند بزرگ تاریخ دقیقی وجود ندارد.

نظامی عروضی و ابوالحسن بیهقی دو نوسینده هم دوران با خیام هستن و اولین زندگی نامه او را در کتاب های خود آورده اند ولی در مورد تاریخ تولد این دانشمند اختلاف نظر دارن!

عاشقان خیام

خیام علومی مانند فلسفه، تفسیر، حکمت، ستاره شناسی و  حدیث را با شاگردی نزد امام موفق نیشابوری فراگرفت و از بزرگانی هم چون حسن صباح و خواجه نظام الملک طوسی بعنوان هم شاگردان عمر خیام نام برده اند.

خیام از دانشمندان بزرگ دوران خود بوده و استعداد فوق العاده ای در علوم مختلف داشته. این دانشمند بزرگ با کسب تجربه نزد ابوطاهر که در آن زمان قاضی القضات سمرقند بود، توانست یکی از کتب ارزشمند خود درباره معادله های درجه سوم را به زبان عربی بنویسد. نام آن کتاب «رساله فی براهین علی مسائل الجبر و مقابله» بود.

تقویم جلالی از دستاوردهای مهم عمر خیام

تقویم جلالی حکیم عمر خیام

در زمان این حکیم بزرگوار، سلجوقیان قدرت کشور را در دست داشتند. جلال الدین ملک شاه سلجوقی و وزیرش نظام الملک که از استعداد خیام خبر داشتند، او را به اصفهان دعوت کرده و سرپرستی رصد خانه شهر را به او پیشنهاد دادن.

این دعوت عمر خیام را به اصفهان کشاند و ۱۸ سال در آنجا ماندگار کرد. فعالیت خیام در سرپرستی رصدخانه منجر به تنظیم گاه شمار یا همان تقویم جلالی گردید که به افتخار پادشاه وقت این نام برای آن انتخاب شد.

این تقویم دقیق ترین تقویم جهان بوده و در پی گاه شمار یزدگردی بوجود آمد. تقویم جلالی هر پنج هزار سال یک روز اختلاف زمانی دارد و بسیار دقیق است.

تقویم جلالی در اصل به دستور خواجه نظام الملک که میانه خوبی هم با عمر خیام داشت تهیه گردید و جزو اقدامات شایسته عمر خیام و ریاضیدانان ایرانی آن زمان بحساب میاد.

فعالیت عمر خیام در زمینه ریاضیات

ریاضیات حکیم عمر خیام
مثلث خیام سایت ریاضی سرا

آنچه عمر خیام را در مشرق کره خاکی زبانزده همگان ساخته، تحقیقات و مطالعاتش در زمینه مباحث ریاضی هم چون دسته بندی انواع معادلات درجه اول و دوم وسوم و حل آنها با استفاده از مقاطع مخروطی است.

حل معادلات درجه سوم تا کنون جزو مجهولات علم ریاضی است ولی تحقیقات عمر خیام در آن زمان و در زمینه حل این معادلات و یافتن جواب برای آن بسیار جالب و قابل توجه است. جورج سارتن خیام را از بزرگترین ریاضیدانان قرون وسطی می داند.

مهم ترین کتاب خیام در ریاضی، که حوالی سالهای ۴۵۶ قمری نوشته شده، کتاب «رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات اقلیدس» است که در آن نظریه نسبت ها و خطوط موازی را شرح می دهد. این کتاب عمر خیام را می توان آغازگر مبحث هندسه نااقلیدسی در ریاضیات دانست.

رباعیات، پایان باز زندگینامه حکیم عمر خیام

زندگینامه عمر خیام

 

خیام در مباحث نجوم و ریاضیات  و تاریخی و دینی مقام استادی داشت و دانشمندان و نویسندگان آن دوران القابی هم چون حجه الحق، امام عصر و فیلسوف را به وی نسبت داده اند. ولی مهم ترین زمینه ای که پایان زندگی نامه حکیم عمر خیام را به فیلم های پایان باز (Open Ending) امروزی برای پژوهشگران تبدیل کرده، فعالیت ادبی آن است.

عمر خیام شاعر بود. شاعری که بواسطه شرایط زمانه اش تا ۵۰ سال بعد از مرگش حرفی از رباعیات بی نظیرش به میان نیامد. حتی نویسندگانی هم چون نظامی عروضی و ابوالحسن علی بیهقی که هم دوره خیام بودند و درباره این دانشمند بزرگ نوشته اند، سخنی در خصوص اشعار آن ذکر نکردن.

در طول تاریخ اشعار خیام به زبانهای زنده دنیا ترجمه شده و هرکسی بنا بر دیدگاه و باورهای خود برداشت های ضد و نقیضی از اشعار خیام کرده اند.

صادق هدایت یکی از نویسندگان بزرگ معاصر، در راستای تفسیر و ساماندهی رباعیات خیام دست به پژوهش زده و دو مقاله مقدمه ای بر رباعیات خیام (۱۳۰۳) و ترانه های خیام (۱۳۱۳) را نوشته.

مطلب مرتبط : زندگینامه صادق هدایت

هدایت در پیش گفتار کتاب ترانه های خیام می گوید: شاید کمتر کتابی در دنیا مانند مجموعه ترانه های خیام تحسین شده، مردود و منفور بوده، تحریف شده، بهتان خورده، محکوم گردیده، حلاجی شده، شهرت عمومی دنیایی پیدا کرده و بالاخره ناشناس مانده!

شهرت جهانی حکیم عمر خیام

رباعیات حکیم عمر خیام

شهرت خیام در غرب به واسطه اشعارش است. شهرتی که به واسطه ترجمه رباعیات خیام توسط ادوارد فیتز جرالد به زبان انگلیسی بدست آمد. این ترجمه نام خیام را در ردیف شاعران بزرگ جهان هم چون هومر، شکسپیر، دانته و گوته قرار داد. ولی اکثر منتقدین هم چون صادق هدایت این ترجمه را بدلیل نسبت دادن افکار مترجم به اشعار خیام، جایز نمی شمارند.

ترانه های خیام در زمان حیاتش بدلیل تعصب مردم مخفی بود و تدوین نشده و تنها بین یکدسته از دوستان همرنگ و صمیمی آن دانشمند شهرت داشته.

از کتاب «جزیره القصر» عماد الدین اصفهانی که در سال ۵۷۲ قمری نوشته شد و بعنوان قدیمی ترین کتابی که از اشعار خیام یاد کرده نام می برند؛ یعنی ۵۰ سال پس از مرگش.

زبان تند و تیز خیام در رباعیات اش را همچون شلاقی بر زاهدان ریاکار و دروغگو می پندارند. بعضی او را بواسطه اشعارش، حکیم عارف منش و عده ای دیگر او را شاعر بی اعتقاد به همه چیز و مادی گرا می شناسند. در تثبیت این موضوع همین که در فرانسه و مصر شراب هایی با نام خیام ساخته می شود و در کشورهای اسلامی اماکن عرفانی و دانشگاه به نام او کرده اند.

مجسمه های حکیم عمر خیام در جهان

دانشمندان ایرانی در وین اتریش

در سال ۲۰۰۹ دولت ایران، بعنوان نشانی از پیشرفت علمی صلح آمیز، ۴ مجسمه از فیلسوفان بزرگ ایرانی شامل زکریا رازی، ابوریحان بیرونی، ابو علی سینا و عمر خیام را در قالب ساختمان ، مجسمه ای چهار تاقی به دفتر سازمان ملل متحد در وین هدیه داد. این مجسمه که ترکیبی از معماری اسلامی و تزئینات هخامنشی است در سمت راست ورودی اصلی قرار گرفته.

هم چنین مجسمه هایی از حکیم عمر خیام در دانشگاه اوکلاهمای آمریکا، در بخارست پایتخت رومانی وجود دارد و جالب است بدانید که شخصیت هایی هم چون ولادیمیر پوتین، مارتین لوترکینگ و آبراهام لینکلن همیشه قبل از خواب رباعیات خیام را می خواندند.

آرامگاه حکیم عمر خیام

آرامگاه حکیم عمر خیام

مرگ خیام همانند تولدش تاریخ دقیقی ندارد ولی از سالهای ۵۲۰-۵۱۷ هجری قمری بعنوان سال فوت این دانشمند بزرگ در نیشابور یاد می کنن. آرامگاه خیام در باغی واقع در حومه نیشابور و کنار آرامگاه محمد محروق قرار گرفته.

طرح آرامگاه خیام برگرفته از اندیشه های این دانشمند بزرگ در زمینه ریاضیات، اخترشناسی و شاعری است.

نویسنده: کیوان چوگلی

سلام.کیوان هستم، کارشناسی ارشد ریاضیات مالی و علاقمند به مباحث سرمایه گذاری در اوراق بهادار و بورس می باشم..به نویسندگی و نوشتن علاقمند هستم و همیشه در پی یادگیری مطالب جدید ...با نظرات خود بنده و تیم بلاگر نت نظر را دلگرمی دهید..

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *