in

بی نظیربی نظیر

انواع بازارها در اقتصاد

بازارهای رایج در اقتصاد

از مهمترین مباحث در علم اقتصاد، ساختار بازار است. ساختار بازار در اصل تعداد شرکت هایی است که مشغول به تولید محصولی یکسان هستن. اقتصاددانان بر اساس همین موضوع، انواع بازارها در اقتصاد را تعریف کرده و ویژگی های آن را برمی شمارند. در تقسیم بندی انواع بازارها، آنچه که اهمیت دارد تعداد عرضه کننده (فروشنده) و متقاضی (خریدار) برای یک محصول خاص است. بر هیمین اساس انواع بازارها در اقتصاد را به شما معرفی می کنیم.

انواع بازارها در اقتصاد ، بر اساس تعداد عرضه کننده

در اقتصاد اندازه و تعداد بنگاه ها، شرایط ورود و خروج و گستردگی تمایزات برای یک کالای خاص را، عناصر اصلی ساختار بازار می دانند و بر همین اساس انواع بازار ها در اقتصاد و ویژگی هر یک را تعریف می کنند.

1 – بازار رقابت کامل (Competitive Market)

انواع بازارها در اقتصاد

برای اینکه بازاری تشکیل گردد، حضور تعدادی فروشنده و خریدار الزامیست. در بازار رقابت کامل، تعداد زیادی فروشنده و خریدار برای محصول خاص وجود دارند. در این بازار بنگاه های تولید کننده سهم بسیار کمی از بازار را در اختیار دارند و به همین دلیل قدرت آنها در تعیین قیمت کالای خاص بسیار کم است. تولید کننده در این بازار نمی تواند با افزایش یا کاهش میزان تولید خود، قیمت را تغییر دهد.

در این بازار مصرف کننده قیمت را به تولید کننده تحمیل می کند. در واقع چون تعداد تولید کنندگان زیاد است، اگر یکی از آنها قیمت محصول خود را افزایش دهد، خریداری برای محصولش پیدا نمی کند. در این بازار تقاضای واقعی مشتری آشکار می شه و تولید کنندگان نیز محصولات خود را در سطح کیفی و قیمتی عرضه می کنند که خریدار می خواهد.

مفروضات بازار رقابت کامل

بازار رقابت کامل ایده آل ترین نوع از انواع بازارها در اقتصاد ایران است. در این بازار علایق خریدار و فروشنده با هم تراز شده و هزینه واقعی فروشندگان آشکار می شود. بازار رقابت کامل بر اساس مفروضاتی پایه استوار است که در زیر به آنها اشاره شده :

اطلاعات در رقابت کامل

  • وجود اطلاعات کامل : در این بازار قیمت و کیفیت محصول برای تمامی مصرف کنندگان و تولیدکنندگان معلوم است و همه آنها از وضعیت بازار آگاهی کامل دارن.
  • رفتار عقلایی : یک تولید کننده همیشه دوس داره سودش رو بیشتر کنه و مصرف کننده هم به دنبال افزایش مطلوبیت خود است. این عاقلانه ترین رفتاری است که از دو طرف انتظار می رود.
  • محصول همگن : در این بازار محصولی که توسط عرضه کنندگان  تولید می شود کاملا ویژگی های یکسانی دارند و محصول هیچ عرضه کننده ای ارجعیت یا برتری (مانند برند یا تبلیغات) ندارد.
  • عدم وجود مانع برای ورود و خروج : از مهم ترین ویژگی های بازار، موانع موجود بر سر راه تولیدکنندگان برای ورود به بازار است. در رقابت کامل، هر تولید کننده ای که علاقمند به کسب سود باشد می تواند بدون هیچ هزینه ای وارد آن بازار شده و یا از آن خارج گردد.
  • عدم وجود هزینه مبادلات : در این بازار فروشنده و خریدار هزینه ای را از بابت معامله خود نمی پردازند.

بازار رقابت کامل در واقع شکلی ایده آل از بازار است، ولی در دنیای واقعی وجود ندارد! از این بازار برای سنجش میزن رقابت در بازارهای دیگر استفاده می شه. بازار محصولات کشاورزی مانند گندم را نزدیک ترین بازار به رقابت کامل می دانند.

2 – بازار رقابت انحصاری (Monopolistic Competition)

انواع بازار اقتصادی

در این نوع از بازار هم چون بازار رقابت کامل، تعداد زیادی خریدار و فروشنده برای یک محصول خاص وجود دارد؛ ولی فروشندگان در این بازار می توانند با ایجاد تمایز در محصول خود به رقابت بپردازند. این تمایزات می تونه تغییر بسته بندی، برند و افزایش کیفیت و … باشد.

موضوع ایجاد تفاوت، منجر به قدرت تولیدکنندگان در کسب سود بیشتر در بازار می گردد. در واقع زمانی که تعداد زیادی تولید کننده یک محصول مشابه را به بازار عرضه می کنند، یکی از راههای کسب سود بیشتر و در دست گرفتن بازار، ایجاد تنوع است. این موضوع می تواند باعث سود بیشتر بنگاه اقتصادی گردد ولی در بلند مدت دیگر تولید کنندگان نیز با ایجاد تغییراتی در محصول تولیدی خود، وارد بازار می شوند و به مرور رفتار بازار به سمت رقابت کامل می رود. این بازار در کوتاه مدت می تواند مانند بازار انحصار کامل شود که در بخش چهارم آنرا توضیح خواهیم داد.

3 – بازار انحصار چند جانبه، یکی از انواع بازارها در اقتصاد (Oligopoly)

انحصار چند جانبه

اگر تعداد کمی فروشنده و تعداد زیادی خریدار برای یک محصول وجود داشته باشه، به آن بازار انحصار چند جانبه می گویند. در واقع قدرت این بازار در دست تعدادی تولید کننده است که بر اساس قوانین عرضه و تقاضا می توانند بطور چشمگیری بر قیمت محصول تولیدی خود اثرگذار باشند. در حالتی خاص اگر در بازار دو فروشنده وجود داشته باشه به آن، بازار دوجانبه می گویند. مانند اپراتورهای تلفن همراه در کشور

4 – بازار انحصار کامل، از انواع بازارها در اقتصاد (Monopoly)

انحصار کامل از انواع بازارها در اقتصاد

اگر یک شرکت تسلط کافی و کامل بر روی یک محصول خاص داشته و بتواند مانع از ورود دیگر شرکت ها به بازار آن محصول گردد، انحصار رخ می دهد. بازار انحصار کامل یکی از انواع بازار ها در اقتصاد است که نام آن برگرفته از واژه یونانی Monos به معنای «تک» و Polein به معنای «فروش» است. در این بازار انحصارگر قدرت کامل را در تعیین قیمت دارد.

انحصارگر با تولید محصول کمتر می تواند کالای خود را به قیمت بیشتری بفروشد. شرکت برق یک نوع انحصار کامل دارد؛ چون تنها عرضه کننده برق مصرفی است و به هر قیمتی هم که باشد، مردم مجبورن از برق استفاده کنند، چون جایگزینی ندارد. البته در اکثر کشورها قوانین ضد انحصاری نیز تعیین می شود. انحصار می تواند از طریق طبیعی و یا ادغام افقی و عمودی شرکت ها رخ دهد.

انواع بازار ها در اقتصاد، بر اساس تعداد متقاضی

5 – بازار انحصار کامل در طرف تقاضا (Monopsony)

انجصار کامل در تقاضا

مطلب مرتبط : تولید ناخالص داخلی کشور یعنی چه؟

وقتی تعداد زیادی عرضه کننده و تنها یک خریدار برای محصولی وجود داشته باشه، آن بازار را انحصار کامل در طرف تقاضا گوئیم. در این حالت تولیدکنندگان قدرتی ندارند و این خریدار است که بر اساس میزان تقاضای خود می تواند تاثیری چشمگیر بر کالای خاص در بازار داشته باشد.

6 – بازار انحصار چند جانبه در طرف تقاضا (Oligopsony)

انحصار در تقاضا، از انواع بازارها در اقتصاد

در حالتی که تعداد فروشندگان محصول در بازار بسیار زیاد و خریداران آن تعداد کمی باشند، آنرا بازار انحصار چندجانبه در طرف تقاضا می گویند. این بازار که یکی از انواع بازارها در اقتصاد است، با توجه به موانعی که بر سر راه خریداران قرار می دهد، انحصاری چند جانبه برای خریداران فراهم و قدرت بازار را در اختیار آنها قرارمی دهد.

این مقاله تخصصی به تمام علاقمندان به سرمایه گذاری تقدیم می شه تا با اطلاعاتی کامل وارد انواع بازارها در اقتصاد شوند…منتظر نظرات شما هستیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نویسنده: کیوان چوگلی

سلام.کیوان هستم، کارشناسی ارشد ریاضیات مالی و علاقمند به مباحث سرمایه گذاری در اوراق بهادار و بورس می باشم..به نویسندگی و نوشتن علاقمند هستم و همیشه در پی یادگیری مطالب جدید ...با نظرات خود بنده و تیم بلاگر نت نظر را دلگرمی دهید..