تاریخچه شهر اصفهان
in ,

تاریخچه شهر اصفهان

پیشینه تاریخی شهر بزرگ اصفهان

اِصفَهان شهری باستانی در مرکز ایران و مرکز استان اصفهان و نیز مرکز شهرستان اصفهان می باشد. اصفهان، سومین شهر پهناور و پر جمعیت ایران پس از تهران و مشهد به حساب می آید و قصد داریم تاریخچه شهر اصفهان رو مورد بررسی قرار بدیم. تاریخچه شهر اصفهان قطعا به دلیل قدمت بسیار زیاد و مورد توجه بودن این شهر به دلیل موقعیت مناسب، قطعا جذابیت بسیار زیادی داره. اگر به فرهنگ و هنر علاقه داشته باشی، حتما بهت توصیه دارم تا انتها تاریخچه شهر اصفهان رو مطالعه کنی تا کلی چیزهایی که در مورد شهر اصفهان نمیدونستی و جذابه رو متوجه بشی.

تاریخچه شهر اصفهان

تاریخچه جامع شهر اصفهان

بگذارید تاریخچه شهر اصفهان رو با یک توضیح مختصر راجب شهر اصفهان شروع کنیم. شهر اصفهان در دامنه شرقی کوه های زاگرس از جمله شهرهایی است که شاید تاریخ و سابقه آن به قدمت خود کشور باز می گردد. شهر اصفهان بر روی آبرفت زاینده رود بنا شده است و در پاسخ به این سوال که مساحت استان اصفهان چقدر است؟ باید گفت طول و عرض جغرافیایی آن به ترتیب ۴/۵۱ و ۳۲/۳۸ و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۵۷۵ متر است. این شهر در بین سال ‌های ۱۰۵۰ تا ۱۷۲۲ میلادی به خصوص در سده ۱۶ میلادی در زمان پادشاهی صفویان به عنوان پایتخت ایران شناخته شد و رونق بسیاری گرفت.

نگاهی به شهر تاریخی اصفهان

بناهای تاریخی بسیاری در شهر وجود دارد که تعدادی از آن‌ ها به عنوان میراث تاریخی در یونسکو ثبت شده اند. این شهر به داشتن معماری زیبای اسلامی، پل‌ های سرپوشیده، مسجدها و مناره‌ های منحصربه فردش شهرت جهانی دارد. این موضوع موجب شده است تا در فرهنگ عامه، اصفهان نصف جهان، لقب داشته باشد. اصفهان در آذر ۱۳۹۴ یا همان سال ۲۰۱۵ میلادی به همراه رشت به عنوان اولیه شهرهای ایران، به شبکه شهرهای خلاق دنیا زیر نظر یونسکو پیوست. طبق استانداردهای یونسکو، شهر خلاق، شهری است که از نوآوری و توانمندی‌ های شهروندان در توسعه پایدار شهری استفاده نماید.

میدان نقش جهان نمونه برجسته‌ از معماری اسلامی در شهر اصفهان است. از جمله دیگر آثار تاریخی اصفهان از منارجنبان، سی و سه پل، پل خواجو، کاخ چهل ستون، عمارت عالی قاپو و بسیاری از اماکن تاریخی دیگر می‌ توان نام برد. اصفهان شهری باستانی توریستی در مرکز ایران است. بعد از جنگ تحمیلی شمار زیادی از ساکنان منطقه های جنوب کشور به ویژه خوزستان به اصفهان مهاجرت کردند که بخش قابل توجهی از آنان نیز در شاهین شهر، فولادشهر و بهارستان زندگی می کنند. اسلام دین نخست شهر است ولی از سده های پیش ارامنه، یهودیان و سایر اقلیتهای مذهبی نیز در شهر زندگی می کرده اند.

پیشینه تاریخی شهر بزرگ اصفهان

اصفهان از روزگاران کهن تا به امروز به نام ‌هایی مانند؛ صفاهان ، صفویان ، پارتاک ، پارک ، پاری ، پاریتاکن، پرتیکان ، جی ، رشورجی ، سپاهان ، سپانه ، شهرستان ، صفاهان ، صفاهون ، گابا، گابیان ، گابیه ، گبی ، گی و نصف جهان سرشناس بوده ‌است. پس از فتح به وسیله اعراب مسلمان و به این خاطر که در عربی حرف “پ” وجود نداشته با لهجه و حرف “ص” به صورت “اصفهان” تلفظ گردید. پایتخت فرهنگی جهان اسلام با جاذبه های تاریخی متنوع، در طول سال به ویژه عید نوروز پذیرای میهمانان داخلی و خارجی بسیاری است.

تاریخچه شهر اصفهان به تفصیل

جالب است بدانید که بنای اصفهان را طهمورث، سومین پادشاه از سلسله پیشدادیان نهاده است. اصفهان در تاریخ قدیم با نام گی در پارس علیا معرفی شده و نیز از آن، به عنوان گابای یا تابای نیز نام برده اند. این شهر محل تقاطع راه‌ های عمده و اقامتگاه سلطنتی پادشاهان هخامنشی هم بوده است. استرابون جغرافی ‌دان یونانی، از اصفهان به عنوان مرکز کشور ایران نام برده است.

در حقیقت وقتی که کورش بزرگ بابل را فتح کرد و یهودیان با ریشه عربی عراق امروز را از اسارت نبوکدنصر شاه بابل نجات داد، تعدادی از یهودیان به فلسطین برگشتند و شماری دیگر از آن‌ ها به اصفهان رفتند و در این منطقه که به دارالیهود و یایهودیه نامگذاری شد، ساکن شدند. این منطقه در کنار منطقه جی یاگیبود که بعدها این دو منطقه به هم دیگر اتصال یافتند و شهر اصفهان را به وجود آوردند.

زمانی که یهودیان از اورشلیم مهاجرت کردند و از نبوکدنصر فرار کردند، با خود مقداری از خاک و آب اورشلیم را بردند. آن‌ها در هیچ جا سکونت پیدا نکردند، بدون این که پیش از آن خاک و آب آن را مورد آزمایش قرار دهند. آن ‌ها اینکار را ادامه دادند تا به شهر اصفهان رسیدند، سپس در آنجا استراحت کردند و خاک و آب آن را آزمایش کردند و آن را مشابه اورشلیم یافتند. زمانی که آنجا ساکن شدند، در ابتدا به کاشتن در زمین اقدام کردند و فرزندان و نوادگان خود را به دنیا آوردند و در حال حاضر نام این منطقه یهودیه میباشد.

سده ‌های اول اسلامی در شهر اصفهان

در نخستین سده ‌های اسلامی، منابع اسلامی از دو شهر در مکان فعلی شهر اصفهان نام می ‌برند؛ شهری به نام جی در مکان فعلی محله جی و دیگری شهری در ۳ کیلومتری غرب جی با نام یهودیه که جمعیتی قابل توجه از یهودیان را در خود جای داده بود. نام جی بعدها به شهرستان عوض شد و از یهودیه با عنوان جهودستان هم نام برده اند. عرب‌ ها اسپهان را در سال ۲۳ هجری تصرف کردند و این شهر نیز مثل سایر شهرهای ایران تا شروع سده ۴ هجری تحت سلطه اعراب قرار داشت. در زمان خلیفه منصور عباسی در دهکده خشینان کاخی بزرگ بنا شد و بارویی به گرد شهر اصفهان کشیده ‌شد و خشینان به جویباره پیوسته ‌شد.

شهر اصفهان در دوران دیلمیان

در سال ۳۱۹ ه‍جری قمری مردآویج زیاری با سپاهش از گیلان، اصفهان را آزاد کرد و این شهر را به پایتختی برگزید و جشن سده را با شکوه بسیار در این شهر به پا کرد. در سال ۳۲۷ قمری این شهر به دست رکن ‌الدوله دیلمی افتاد که او هم اصفهان را پایتخت خود قرار داد. پس از آن شهر اصفهان پیشرفت پیشین خود را بازیافت و کانون گرد هم آمدن دانشوران و سرایندگان گشت.

پیشینه اسپهان

شهر اصفهان در دوره سلجوقی

در بهار ۴۴۲ هجری قمری طغرل سلجوقی اصفهان را پس از یک محاصره طولانی و ویرانگر گشود. البته جالب است بدانید که شهر به زودی به تدبیر ابولفتح مظفر نیشابوری که از طرف طغرل به حکومت اصفهان منسوب شده بود، بازسازی شد، ۵۰۰ هزار دینار خرج ساخت بناها شد و ۳ سال از مردم هیچ مالیاتی گرفته نشد. توسعه سریع شهری، مردمی که در جریان درگیری‌ ها گریخته بودند را مجددا به شهر کشاند، همین طور طغرل پایتخت حکومت خود را از ری به اصفهان انتقال داد. گسترش شهر در زمان آلب ارسلان نیز ادامه یافت، ولی در دوران ملکشاه و وزیر باتدبیرش خواجه نظام الملک طوسی بود که شهر به اوج شکوهش رسید به صورتی که جمعیت شهر ۲ برابر شد و بناهای بسیاری در آن بنا شد.

ناصرخسرو درباره شهر اصفهان این چنین گفته است :

اصفهان شهری است بر هامون نهاده، آب و هوایی خوش دارد و هر جا که ده گز چاه فرو برند، آبی سرد و خوش بیرون آید و شهر دیواری حصین بلند دارد در شهر جویهای آب روان و بناهای نیکو و مرتفع و در میان شهر مسجد آدینه بزرگ نیکو و باروی شهر را گفتند سه فرسنگ و نیم است.

اصفهان در دوران ساسانیان

در دوران ساسانیان به دستور یزدگرد اول یک پادگان نظامی احتیاطی برای آموزش و اعزام نیروی کمکی احداث شد و به غیر از این پادگان نیز سه مرکز نظامی در مرو و گرگان و تیسفون نیز ایجاد شده بود. این مراکز از نیروی ثابت برخوردار بوده و تنها سپاهان برای تعلیم و اعزام نیروی کمکی پیش ‌بینی شده بود. اصفهان کنونی در قدیم گابای نام داشت و در شروع مرکز قبیله پرتاکن بوده ‌است. به نظر می رسد نام اسپهان از روزگار ساسانیان به بعد جایگزین نام گی شده‌ باشد. در زمان ساسانیان گاه اسپهان و گاه ارمنستان ولیعهد نشین شاهنشاهی ایران بود، اما اسپهان این امتیاز دیگر را نیز داشت که نشیمن ‌گاه و قلمرو نفوذ واسپوهران یا اعضای هفت خانواده بزرگ ایرانی صاحب نفوذ در پادشاهی نیز بود.

شهر اصفهان دوره صفوی

در سال ۱۰۰۶ هجری قمری شاه عباس صفوی پایتخت صفویه را از قزوین به اصفهان انتقال داد. دوری از مرزها، کاهش دادن قدرت قزلباشان، بهبود تجارت و ترس شاه عباس از پیشگویی منجمانی که ماندنش را در قزوین برای جانش خطرناک دانسته بودند از دیگر علت های عنوان شده برای این انتقال است. گزیدن اصفهان به عنوان پایتخت به وسیله شاه عباس، نتایج مثبتی برای این شهر به بار آورد، مسجدها، آب ‌انبارها و کاروانسراهای بسیاری در شهر بنا شد، به ابتکار شیخ بهایی شبکه‌ های کامل ارتباطی و آبیاری پدید آمد و با بنیان نهادن شهر بازرگانی نجف آباد در چند کیلومتری غرب اصفهان برای تهیه آذوقه شهر، زیربنای زراعی استواری برای پایتخت جدید پدید آمد.

شهر اصفهان در دوره قاجار

مسعود میرزا ظل‌ السلطان از سال ۱۲۸۸ حاکم اصفهان شد و در سال‌ های پس از آن حکومت ایالت‌ های فارس، کردستان، لرستان و یزد نیز به او داده شد. او همواره مایل به داشتن نیروی نظامی شخصی بود. در اصفهان فوج ‌های نظامی با لباس و اسلحه ارتش اتریش تشکیل داد و برای تعلیم دادن آن‌ها از آلمان معلمان نظامی به خدمت گرفت. ناصرالدین شاه که از خودسری‌ های ظل ‌السلطان در اصفهان بیم داشت، او را شبانه از تمام حکومت ‌های خود عزل کرد و تنها شهر اصفهان را برایش باقی گذاشت.

جاذبه‌ های تاریخی شهر اصفهان

اصفهان سرشار از آثار هنری و تاریخی است که میدان نقش ‌جهان، مسجد شاه، سی و سه پل، پل خواجو، پل مارنان، مسجد جامع، مسجد سیّد، مسجد شیخ لطف ‌الله، منار جنبان، برج کبوترخانه، گذر چهارباغ عباسی، سبزه میدان، کاخ چهلستون، آتشگاه اصفهان، کاخ عالی ‌قاپو، کاخ هشت بهشت، کلیسای وانک، حمام علیقلی آقا، مدرسه چهارباغ و هتل عباسی از بارزترین آن ‌ها هستند. در ادامه بهترین جاهای دیدنی اصفهان رو در ادامه ذکر کردیم :

پل‌ های شهر اصفهان

سی و سه پل، پل چوبی، پل شهرستان، پل مارنان، سی و سه پل یا پل الله وردی خان و پل خواجو از پل های معروف اصفهان به حساب می آیند.

بازارهای اصفهان

بازار اصفهان، بازار قیصریه اصفهان، بازار شاهی، بازار بیدآباد، بازار ریسمان، بازار غاز و بازارهای اطراف میدان نقش‌جهان: بازار مسگرها، بازار هنر، بازار ترکش‌دوزها، بازار کلاهدوزها، بازار لواف‌ها و بازار آهنگرها.

مسجدهای اصفهان

مسجدهای اصفهان

مسجد جامع کوله پارچه، مسجد علی، مسجد شاه، مسجد حکیم، مسجد جامع، مسجد حاج محمد جعفرآباده‌ای، مسجد علیقلی‌آقا، مسجد قطبیه، مسجد آقانور، مسجد در کوشک، مسجد ذکرالله، مسجد مقصودبیک، مسجد ایلچی، مسجد آقا نور، مسجد رکن الملک، مسجد سید، مسجد رحیم خان، مسجد صفا، مسجد ذوالفقار، مسجد در امام، مسجد شاه عباسی اصفهان و … از جمله مسجدهای دیدنی این شهر تاریخی مذهبی به حساب می آید.

کلیساهای اصفهان

در این شهر کلیساها و کنیسه ‌های زیادی وجود دارد که تعداد زیادی از آن ها در منطقه جلفا واقع شده است. بعضی از کلیساهای شهر از سده ۱۷ میلادی به جای مانده ‌اند که مشهور ترین و قدیمی ‌ترین آنان کلیسای وانک، کلیسای مریم مقدس، کلیسای گئورگ، کلیسای حضرت لوقا، کلیسای هاکوپ، کلیسای بیت لحم، کلیسای نرسس و سرکیس است. در این بین کلیسای هاکوپ مقدس قدیمی ‌ترین کلیسای اصفهان محسوب می شود.

موزه ‌های معروف شهر اصفهان

  • موزه آب اصفهان
  • باغ موزه پروانه‌ها
  • موزه کلیسای وانک
  • موزه تاریخ طبیعی
  • کاخ موزه چهل ستون
  • موزه شهدای اصفهان
  • موزه حمام علی قلی آقا
  • گنجینه سنگ نوشته‌های تخت فولاد
  • موزه علوم و فنون آموزش پرورش اصفهان
  • موزه صنایع ‌دستی و هنرهای سنتی اصفهان
  • گنجینه هنرهای تزئینی و هنرهای معاصر اصفهان

در پایان امیدوارم از این مقاله با عنوان تاریخچه شهر اصفهان نهایت لذت رو برده باشید.

هر سوال یا ابهامی در خصوص شهر اصفهان دارید، خوشحال میشم بتونم جواب بدم.

اگر مورد جدیدی در مورد شهر اصفهان به نظرتان می آید که در متن گفته نشده هم حتما از طریق بخش دیدگاه ها با ما در ارتباط بگذارید.

نویسنده: احسان رباط جزی

سلام احسان رباط جزی هستم دانشجوی رشته مهندسی صنایع و علاقه مند به حوزه نویسندگی سایت، اونم به خاطر اینکه بتونم تجربیات و دانش خودم رو با بقیه هم به اشتراک بگذارم و همینطور آدم پر انرژی و فعالی محسوب میشم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *